Situatie in de Maalbeek

 De eerste vermelding van de ‘molen van Oyenbrugge’ dateert uit 1397. Of deze vermelding ook handelt over de middeleeuwse voorganger van de huidige Oyenbrugmolen is van meet af aan onduidelijk. Het is immers niet de enige molen die door de verschillende geschiedkundige bronnen wordt aangehaald. Langsheen de loop van de voormalige Maalbeek hebben doorheen de geschiedenis een heel aantal watermolens bestaan waarvan de exacte ligging niet meer te achterhalen is. De exacte benaming van het middeleeuwse molentje dat eerder op de site van de Oyenbrugmolen lag kan daarom niet vastgelegd worden. Wel weten we met zekerheid dat het er was. Vandaag zijn immers nog steeds de restanten van de oude muren en funderingen van de middeleeuwse Oyenbrugmolen zichtbaar in de vorm van een klein gebouwtje, gekend als ‘bakhuis’

Verschillende historische bronnen geven aan dat in het eerste kwart van 1600 de middeleeuwse voorganger van de Oyenbrugmolen werd opgegeven ten behoeve van een nieuwe graanmolen. De bouw van de nieuwe molen ging gepaard met belangrijke waterbouwkundige ingrepen die in deze periode aan de loop van de Maalbeek werden doorgevoerd. De voormalige Maalbeek werd door de aanleg van een maaldam hoger in de flank van de vallei gedwongen. Dit om een grotere valhoogte te bekomen waardoor men de nieuwe molen kon voorzien van een middenslagrad met een groter vermogen en rendement dan de oudere middeleeuwse molentjes die meestal met een onderslagrad werkten. Al in de oudste kaartboeken is de nieuwe maaldam en het verlaten maalbeektracé duidelijk zichtbaar. De hedendaagse kadasterpercelen tonen nog steeds restanten van deze maaldam. Op al de geografische en kadastrale gegevens prijkt ook een merkwaardig gebouwtje van 5 bij 13 meter: het vult de afstand tussen de oude en de nieuwe Maalbeekbedding en is als het ware in de maaldam ingesneden

Pro Civitate, Ferraris. De splitsing van de weg bij de molen

P.C.Popp, kadastrale atlas 1858, perceel 281 is de maaldam

Doordat het tracé van de nieuwe Maalbeek parallel tegen de oude middeleeuwse weg kwam te liggen kon men niet anders dan de nieuwe molen op de weg zelf te bouwen. Op de Ferariskaart zien we dat de oude weg vlak voor de Oyenbrugmolen splitste in een tweesprong waarvan één arm langs de molen liep. In het binnengebied van de tweesprong lag een boomgaard. Ook op de Kaart van Pop is dit perceel gekend als een boomgaard. Het aansluitende perceel langs de Maalbeek werd opgetekend als een dreef met hof en koer. Van een verspreide, willekeurige inplanting van gebouwen evolueert de hoeve met molen langzaamaan tot een semi-gesloten hof. Bij deze nieuwe configuratie werd in de 2de helft van de 19deeeuw een grote schuur bijgebouwd. Deze schuur werd zodanig geplaatst dat de weg die langs de Oyenbrugmolen liep steeds meer de exclusieve toegang tot het erf van de Oyenbrugmolen vormde. Op het primitieve kadasterplan heet de weg ”Chemin du Pont Brulé”.

Primitief kadaster, 1829 Chemin du Pont Brulé

Tot vandaag is de aanzet van deze weg, ooit met kasseien verhard, zichtbaar in het weiland gelegen tussen de Oyenbrugmolen en de Humbeeksesteenweg.

Na de restauratie en het genereren van groenestroom zal de Maalbeek opnieuw tot de toegestane peilhoogte gestuwd worden. De nodige maatregelen dienen voorzien te worden ten aanzien van overstromingsgevaar als de vismigratie. Hiervoor kan in samenspraak met de waterloopbeheerder en de eigenaars van aanpalende percelen een verdieping in zachte V-vorm gerealiseerd worden op de plaats van de vroegere beekbedding. Via een systeem van traag overlopende poelen en vernattingen kan de noodzakelijke voorwaarde tot vismigratie voorbij de stuwen van de molen gerealiseerd worden.

 

De stuwen worden uitgerust met automatische sturing en noodstroomvoorziening. Indien het water hoger zou stijgen dan het pegelpeil wordt dit automatisch gedetecteerd. Het molenverlaat gaat dan open. Bij abnormaal hoge waterdebieten die de Maalbeek helaas niet vreemd zijn kan het overvloedige water afgevoerd worden via de noodbeek. Hiervoor moet de verdieping in V-vorm op het tracé van de historische bedding van de beek voorzien worden.

 

voorbeeld V-dal / vernatting plantetuin Meise

voorbeeld V-dal / vernatting plantentuin Meise